Nói với nhau về cô độc

by Hiền Nga

sự cô độc. cứ im lặng gào lên trong lòng rằng tôi-cô-độc. có đủ cả khoái trá lẫn đớn đau. thì trong đêm dài này, trên đường dài này, mình luôn có sự cô độc bầu bạn.cô độc không phải là cô đơn. cô đơn là trạng thái một-mình, không có ai bên cạnh. khi bay vượt đại dương, qua biên giới, khi lái xe máy từ đầu này sang đầu kia thành phố; khi ngồi dưới vòi nước dội thẳng lên đầu, khi nằm ngắm trần nhà trong đêm tối, khi lang thang trong đêm, thường thì ta cô đơn. không có ai bên cạnh. sự cô đơn còn là dễ chịu nếu ta biết còn ai đợi mình ngoài kia, còn ai nắm tay mình qua ngày cùng tháng tận, còn ai nhìn thấu tâm can mình. sau giây phút cô đơn mà mình lại có cả thế giới rộng vòng tay và trái tim với mình (open eyes and open mind), thì sẽ an ủi lòng rằng, cô đơn đã qua rồi đấy.

sự cô độc khủng khiếp và đáng sợ hơn thế. cô độc ấy là ngay cả khi ta đi giữa đám đông, bao nhiêu người vây quanh mình, ở cạnh mình, kể cả nồng nàn thương quí mình, mà mình vẫn thấy lạc lõng, vẫn thấy không thuộc về nơi này. cô độc ấy là bất kể ta đứng nói trước đám đông hay im lặng, thì vẫn không cách nào họ hiểu nổi ta. là khi không ai chạm được tới tận đáy tâm can ta. khi những lý tưởng không có ai để chia sẻ. cô độc là một mình bước đi, là độc hành lặng lẽ.

sự cô độc có khi chỉ là vỏ bọc cố tình dựng lên để che chở cho một ta yếu mềm trong đó. nó ngăn cách ta với thế giới bên ngoài hỗn độn và đầy hiểm nguy. không dối lừa, không độc ác. trong cô độc, ta an toàn trước đố kỵ của con người.

mặt khác, sự cô độc đưa ta đến gần hơn với cuộc sống. không có những yếu tố bên ngoài làm mình sao lãng. không có những luồng ảnh hưởng cố gắng uốn nắn mình nhìn, nghĩ, và hành động theo một cách khác với chính bản thân mình. những tiếng nói ta nghe thấy trong cô độc dần lịm đi trong xô bồ của đám đông. cô độc ấy là để ta tập trung bước vững chãi trên con đường của mình. chỉ còn mình với đôi mắt và cái đầu sáng. còn mình để tập trung nhìn và nhận định một vấn đề theo cách của mình. còn mình trong tĩnh lặng, để tâm tĩnh và lặng hơn, để nhìn ra ngoài kia, biết thế giới thật rộng lớn và còn nhiều việc mình muốn làm. thế giới như chính mình nhìn thấy. rộng lớn hơn nhiều một vòng vây nhỏ hẹp của những cái đầu con con.

nếu hôm nay ta giằng xé trong cô độc tận cùng, thì hãy dừng lại một giờ ngâm mình trong bồn nước ấm. lúc đó sự cô độc sẽ là dễ chịu. ta không thể tham vọng cả thế giới sẽ hiểu được mình hay đồng tình với mình, không được phép đòi hỏi ai cũng đủ quan tâm và khả năng để nhận định đúng con người mình. hãy cứ sống như mình lựa chọn, bạn yêu quí. mọi lực cản từ bên ngoài sẽ chẳng là gì cả so với sức mạnh nội tại bên trong mình đâu. niềm tin vào bản thân mạnh hơn mọi trở lực; cái nhìn về bản thân chính xác hơn mọi phán xét.

thế thì, dù cho cô độc, cũng cứ đi bạn thân yêu nhé. mình cứ đi đi thôi mặc mưa gió bão bùng. một mình mình đi đường mình. kệ đi và hãy kệ đi mọi chê bai đố kỵ. đường là của mình, ánh sáng và hạnh phúc là của mình. vì ngày hôm nay mình dốc hết sức để sống như mình muốn, dù là trong cô độc. sự cô độc tôi rèn con người, và chắp cánh cho một ta hiên ngang trong đời sống.

listening to my heartbeats… hãy lắng nghe tiếng đập trái tim mình… khi đủ tập trung vào bản thân để nghe thấy tiếng tim mình đập, đó là sự cô độc ngọt ngào…

——————————————————–

1. Cô đơn ơi – Tên mi có nghĩa là nghị lực:

-Phan Việt-
Nếu có một thời điểm nào đó trong cuộc sống, mà chúng ta cần phải và nên bị dúi xuống bùn lầy tăm tối, tốt nhất hãy chọn lúc 18-25 tuổi, lúc mà bạn có cả sức khoẻ lẫn sự dẻo dai; cả hưng phấn lẫn thất vọng; cả niềm tin sắt đã lẫn sự ngoan cố mù quáng; cả sự hiểu biết bằng bản năng và trực giác chưa bị pha tạp lẫn sự tăm tối vì mơ hồ nhận thấy những lực cản của xã hội. Nghĩa là có tất cả mà lại chẳng có gì vững chắc. Lúc ấy là lúc có cả một tiềm năng – cái năng lực tiềm ẩn trong từng cử động, từng quyết định nhỏ, cái khả năng có thể nhảy rất dài, vượt rất xa, thay đổi cả thế giới; hoặc là cái nguy cơ trượt xa khôn cùng xuống vực sâu của tăm tối, kiệt quệ, u uất và rệu rã.Tuổi trẻ – tự bản thân nó đã là một tài sản, tự bản thân nó đã hàm chứa ánh sáng và hạnh phúc, khi bị dúi xuống bùn, cơ hội để nó vẫn toả sáng và thăng hoa sẽ lớn hơn so với khi bạn già đi. Lúc đó là lúc phép thử còn màu nhiệm, con tốt đỏ trong tay có thể còn phong Hậu; bạn có thời gian làm hậu thuẫn và chân trời vẫn còn gợi nhiều thôi thúc. Còn khi bạn đã lớn tuổi hơn, những xây xước đằng trước sẽ làm cho bạn ngần ngại, nếu bạn bị dúi xuống bùn thì rất có thể bạn sẽ tặc lưỡi nằm đó một mình, hoặc sẽ cố gắng vùng vẫy sao cho người khác cũng vấy bẩn lem luốc giống với bạn.Tuổi trẻ có một thứ vốn ngầm rất đáng quý mà không phải ai cũng biết: sự cô đơn. Trái tim là một giống loài dễ hư hỏng. Nếu nó được no đủ, nó sẽ đổ đốn ngay lập tức. Hạnh phúc làm cho con người ta mềm yếu, người ta vui tươi với mọi thứ, người ta quên mất việc phải làm, người ta còn bắt đầu tặc lưỡi nhiều hơn với những thói quen xấu. Tình yêu là một giống dây leo khó chiều. Nó cần được thử thách và bị tấn công. Nếu bạn mớm cơm cho nó hàng ngày, chăm sóc nó quá no đủ, nó sẽ chết yểu.

Cô đơn ơi, tên của mi hàm chứa nghị lực. Nhưng sự cô đơn này không đơn thuần là “một mình” theo nghĩa đen của đúng từ này. Cô đơn là một trang thái tổng hoà rất đặc trưng của tuổi trẻ. Cô đơn vì thấy mình quá bé nhỏ, và ngộp thở trước sự rộng lớn của vũ trụ, của hằng hà tinh tú trên đầu mỗi đêm hè ta ngẩng lên. Cô đơn vì thấy mình bất lực trước một sinh vật ngang bằng mình, tồn tại cạnh mình, cần cho mình mà mình không sao sở hữu nổi nó. Cô đơn vì thấy có quá nhiều tiếng gọi mà không biết sẽ đi đâu. Cô đơn vì sự giằng xé giữa những ước mơ thời bé và những thực tế vừa mới đến. Cô đơn vì vừa buồn bã, vừa kiêu hãnh và khoái trá đi lại tung tăng, ngạo ngược trong thế giới riêng của mình, chỉ thỉnh thoảng hào phóng mời vào một hai vị khách, rồi lại mời họ ra ngoài để ta đóng cửa lại.

“Hạnh phúc làm con người mềm yếu và quên mất việc phải làm”. Rất nhiều người đã nói thế. Rất nhiều người đã được dạy cần cảnh giác với hạnh phúc. Nhưng “việc phải làm” ấy là để làm gì, nếu không phải để mang lại hạnh phúc? Và mục đích cuối cùng của mọi việc là gì nếu không phải hạnh phúc?

Vì thế có lẽ chăng nên nuôi dưỡng trái tim như nuôi con mèo dùng vào việc bắt chuột: để mặc nó đói, nó sẽ phải tìm đường săn mồi. Con mèo đói đến lúc săn được mồi đã quá hao sức vào việc săn, đã quá đói, nên nuốt vội con chuột mà quên mất hưởng thụ thành quả. Và con chuột (hạnh phúc) chui tuột vào dạ dày mà chẳng để lại dư vị gì.

Trái tim là một con mèo, đừng thử thách hay tấn công nó nhiều quá. Nó sẽ tự tìm được một khoảnh sân để duỗi dài sưởi nắng. Trong cái sân nắng ấy, có lẽ cô đơn không phải là người bạn tốt.

Cô đơn – tên của nó hàm chứa sợ hãi. Bởi dù theo nghĩa nào đi chăng nữa, cô đơn có nghĩa là khoanh riêng một vùng đất cho mình, đặt tên cho nó là “tôi”, rồi xây lên một thành trì bao bọc. Mà đã xây thành, có nghĩa là đứng trước nỗi sợ xâm lăng.

Cô đơn – tên của nó hàm chứa khổ đau. Bởi để giữ thành, thì phải chiến đấu. Nếu không giữ được đó là khổ đau. Nếu giữ được, thì một mình trong cái chiến thắng hoang tàn đó, chiến thắng trở nên 3 lần vô nghĩa.

Cô đơn – tên của nó hàm chứa mất mát. Khi đã xây lên một thành trì khoanh thế giới của mình lại, có nghĩa là đã đánh mất thế giới bên ngoài kia.

Mặc dù vậy, cô đơn dường nhu là một trạng thái mặc định cho mọi người. Tuy nhiên, cũng như một đưa trẻ chỉ lớn nếu cai sữa để ăn cơm, một người trẻ phải chối bỏ và thoát khỏi sự cô đơn để lớn lên. Nhưng trước khi chối bỏ, người đó phải ý thức được nó. Ngày xưa có một câu chuyện về người cha trong ngày sinh nhật của đứa con 3 tuổi. Đứa con khư khư giữ những quà tặng, không cho các bạn chơi cùng. Người cha quyết định dạy con mình biết chia sẻ bằng cách giật đồ chơi khỏi tay đứa con cho những đứa khác. Có một điều mà người cha đó quên: trước khi học cách chia sẻ, đứa bé phải học cách sở hữu. Người ta không thể cho đi cái gì người ta không có.

Cũng vậy, người ta không thể thoát khỏi bức tường mà người ta không nhìn thấy. Thời gian để tự ý thức đó có thể là rất lâu. Để kiêu hãnh về thế-giới-riêng-tư không thể lặp lại của mình. Để thù địch với tất cả những gì không phải là nó. Để chiến đấu bảo vệ nó. Để thấy nó là chật hẹp và quyết tâm thoát khỏi.

Thoát khỏi không có nghĩa là đánh mất, không có nghĩa là để cho thế giới của mình bị xâm lăng bởi thế giới ngoại lai. Thoát khỏi có nghĩa là cho đi, là đem cái thế giới riêng tư ấy chia sẻ và hợp nhất với những thế giới khác thành một thế giới rộng lớn. Thoát khỏi, có nghĩa là học cách sống với các sinh vật ngang bằng mình, tồn tại với mình, cần cho mình mà không đòi hỏi phải sở hữu. Những giấc mơ, khi đó, không mất đi. Chúng chỉ ít viển vông hơn. Khi đó người ta không còn mơ tung cánh giang hồ.

Cô đơn có thể do khách quan hoặc chủ quan, nếu do khách quan thì đó quả thật là sự sợ hãi, khổ đau và mất mát. Nêu như cô đơn do tự ta tìm đến, nó sẽ không còn là sự sợ hãi khổ đau hay mất mát nữa. Nó sẽ là nơi mà ta thực sự cảm thấy an toàn, một nơi yên tĩnh vô cùng, nơi mà ta có thể bình tâm đánh giá mọi việc trên thế gian này, nơi mà ta có thể nhận thức được cái hay, cái dở …, và cũng có thể là nơi để tâm hồn ta chìm vào quên lãng. Và chính những thời điểm như vậy, chúng ta sẽ cảm thấy lớn hơn rất nhiều, sẽ thay đổi cách nhìn của chúng ta về thế giới xung quanh, và sẽ trở nên hoàn thiện hơn rất nhiều.

Cô đơn là một nguồn vốn tốt. Vì nó chính là hạt giống đầu tiên và là một hạt giống đầy hứa hẹn cho nghị lực trong đời người.

2. Đi về phía hoàng hôn:

-Thúc Sinh-
Tôi làm việc khoảng 10 tiếng một ngày, tiếc cả giờ ngủ, tập thể dục hay làm vệ sinh thân thể, tuy ý thức rất rõ rằng những việc đó là tối cần thiết nếu tôi còn muốn tiếp tục làm việc. Tuy vậy, tôi không tiếc thời giờ dành cho bạn bè với những buổi cà phê hay bia bọt. Rồi dần dà, để tỏ ra công bằng và dân chủ, tôi dành nhiều giờ hơn cho vợ con và những công việc liên quan tới họ hàng hai bên.Đó là lúc tôi bắt đầu nghĩ về những mối quan hệ trong đời mình.Có một triết gia phương Tây nhiều râu đã phát biểu một câu đại loại là “con người là tổng hòa các mối quan hệ”. Con người, ngay từ khi còn trong bụng mẹ, đã có những mối dây quan hệ, ít nhất và cụ thể nhất là sợi dây nhau nối mẹ nó với cái nơi mà sau này trở thành cái rốn của nó. Càng lớn, con người lại càng vướng vào nhiều mối quan hệ. Chúng có rất nhiều và hiện diện khắp nơi đến độ người ta có khi quên mất sự hiện diện của chúng, y như người ta quên mất sự có mặt của không khí vậy.

Có những quan hệ sinh lợi (vô số người đã thành đạt hay giàu có là nhờ những quan hệ kiểu này chứ không hề nhờ học vấn hay tài năng) và có những quan hệ chỉ tổ đẻ ra phiền hà. Khổ thay, có những thứ phiền hà mà ta chẳng thể rũ bỏ được. Bạn có thể xa lánh dần những bạn bè không tâm đầu ý hợp hay những hàng xóm, đồng nghiệp khó chịu, nhưng bạn khó mà cắt đứt quan hệ, trong sớm chiều, với vợ, con, thủ trưởng, người tình, cha mẹ, thuốc lá, rượu bia, âm nhạc, sách báo, các lạc thú, vân vân, kể không thể xiết. Và mỗi lần cắt, theo đúng nghĩa đen, thường là một lần chảy máu, và luôn để lại vết sẹo.

Nhưng dù sinh lợi hay sinh hại, mối quan hệ nào, khi kéo quá dài (thế nào là dài thì tùy mỗi người) đều bắt đầu mất đi cái hay của nó. Một người bạn tri âm tới cỡ nào mà mỗi ngày mỗi gặp thì cũng chán. Đó là lúc quan hệ trở thành ràng buộc. Tôi đã phải dùng nhiều cách, trực tiếp hoặc gián tiếp, tế nhị hoặc thô bạo, để giữ cho các mối quan hệ “cách một sải tay” và cố không để nó trói buộc mình và bóp chết cuộc sống riêng tư. Đó quả thực là một cuộc chiến đấu với nhiều thương vong, vì chẳng ai ưa được mình khi biết mình muốn nói “Làm ơn để tôi yên”, và người nào càng thân thiết gần gũi với mình thì càng bị choáng váng vì ý tưởng như thế. Nhưng tôi tin rằng đó là cuộc chiến cần thiết nếu bạn muốn giữ một quãng thời gian để sống cho mình, sau khi đã hoàn tất đủ thứ nghĩa vụ với cuộc đời này, để được chui vào cái hầm mà Dostoyevsky đã đào sẵn rồi mổ bộ đồ lòng mình bày trên bàn xem chơi. Người ta thường nói “đáy lòng” tức là cái lòng có cái đáy của nó, và cái đáy này cũng có thể đào sâu hơn, hoặc nó sẽ có mặt trên và mặt dưới, như đáy của một cái túi hay cái giỏ. Những ai thấu hiểu cho tôi điều này chính là những kẻ đã chạm tới mặt dưới của đáy lòng tôi.

…Tôi yêu Lucky Luke vì hình ảnh sau cùng ở mọi tập truyện trong bộ này. Sau khi xả thân cho công việc và những con người bị thiệt thòi hay áp bức, đổ hết sức mình và chịu đựng mọi gian khổ, Lucky Luke vào cuối truyện, luôn quay lưng lại người đọc, đi về phía mặt trời lặn với bài ca bất hủ Tôi là gã cao bồi nghèo đơn độc … (dĩ nhiên kết cục này là để anh có dịp xuất hiện tiếp trong những tập khác). Với bao chiến công như vậy, anh chắc chắn sẽ được chào đón ở bất cứ thị trấn hay cơ quan công quyền nào. Nhưng anh không thuộc về chốn nào hay con người nào. Anh chọn sự đơn độc, cắt bỏ và để lại đằng sau mọi ràng buộc dù là tinh thần hay vật chất. Cắt bỏ mọi ràng buộc, hiểu theo nghĩa nào đó, chính là tự do.tự do luôn gắn liền với cô độc (tôi không thích chữ “cô đơn” vì nó có vẻ tội nghiệp và nhiều cảm tính, tôi muốn dùng chữ “cô độc”, đó là tình trạng chỉ có mình với chính mình).

Cô độc, một mình đối diện với chính mình, là điều kiện cần thiết để tự tri, hiểu rõ chính mình, một trong những công việc khó nhất của đời người. Tôi tin như thế.

September 6, 2007

Advertisements